معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
در همین راستا، مهدی جمالی فر ، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه مذاهب اسلامی، در گفت وگو با ما ضمن تشریح برنامه های این دانشگاه در هفته قرآن و عترت، به تبیین نقش قرآن در تقویت وحدت اسلامی، ضرورت عبور از برنامه های مناسبتی، بهره گیری از ظرفیت های نوین فناوری و ایجاد شبکه همکاری میان دانشگاه ها پرداخت. مشروح گفت وگو را در ادامه می خوانیم: ایکنا- شعار محوری هفته قرآن و عترت با عنوان «ایران پیروز، دانشگاه پویا در امتداد مکتب قرآنی قائد شهید» تعیین شده است.
در همین راستا، مهدی جمالی فر، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه مذاهب اسلامی، در گفت وگو با ما ضمن تشریح برنامه های این دانشگاه در هفته قرآن و عترت، به تبیین نقش قرآن در تقویت وحدت اسلامی، ضرورت عبور از برنامه های مناسبتی، بهره گیری از ظرفیت های نوین فناوری و ایجاد شبکه همکاری میان دانشگاه ها پرداخت. مشروح گفت وگو را در ادامه می خوانیم:
ابتدا از شما و همکارانتان تشکر می کنم و به شما خدا قوت می گویم. فعالیت در عرصه ترویج معارف دینی و قرآنی، به ویژه در شرایطی که جریان های مختلف ضد معنویت و ضد دین در فضای حقیقی و مجازی فعالیت گسترده ای دارند، بسیار ارزشمند و ضروری است. ما در دانشگاه مذاهب اسلامی متناسب با بضاعت و ظرفیت های خود، چند برنامه را برای هفته قرآن و عترت طراحی و اجرا کردیم.
نخستین برنامه، برگزاری «محفل قرآنی نور» بود. با توجه به اینکه دانشگاه مذاهب اسلامی با رسالت تقریب بین مذاهب اسلامی فعالیت می کند و میزبان دانشجویان شیعه و اهل سنت است، تلاش کردیم در این محفل از ظرفیت مشترک قرآن کریم میان مذاهب اسلامی استفاده کنیم.
همه مسلمانان در اصول و مبانی اعتقادی، از جمله اعتقاد به خدای واحد، پیامبر واحد و کتاب آسمانی واحد، اشتراکات فراوانی دارند. قرآن کریم یکی از مهم ترین محورهای این اشتراکات است. بر همین اساس، تلاش کردیم در این برنامه تلاوت هایی از قاریان مذاهب مختلف داشته باشیم و در کنار آن از برگزیدگان جشنواره های قرآن و عترت در سال های اخیر نیز تقدیر کنیم. همچنین از استادان و فعالان قرآنی دعوت شد تا در این محفل حضور پیدا کنند.
برنامه دوم، برگزاری نشست تخصصی قرآن با محوریت معرفی یک ابزار کاربردی در حوزه آموزش مجازی قرآن کریم بود. این برنامه کاربردی توسط آقای علی ذاکری، از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه، طراحی و تولید شده است. این اثر در جشنواره سراسری قرآن و عترت پذیرفته شده و به مرحله کشوری چهلمین جشنواره راه یافته است. ما نیز فرصتی فراهم کردیم تا این دانشجو ضمن معرفی اثر خود، سایر دانشجویان را با ظرفیت های این ابزار در آموزش مجازی قرآن آشنا کند.
برنامه سوم، فراخوان مسابقه «آیه های پیروزی» بود که با محوریت الهام از آموزه های قرآن کریم در حوزه تصویرسازی و طراحی گرافیکی برگزار شد. این مسابقه پنج محور داشت: آیه های پیروزی و عزت، آیه های مقاومت و استقامت، آیه های وحدت و اقتدار، آیه های امید و آینده سازی و محور ویژه جلوه های قرآنی در اندیشه رهبر شهید در حوزه اقتدار و پیروزی.
برنامه چهارم، تولید محتوای دیجیتال با عنوان «قرآن برای امروز من» بود که بر تولید و انتشار پیام های قرآنی با استفاده از ظرفیت های رسانه ای و فناوری های نوین تأکید داشت.
پنجمین برنامه نیز مسابقه «فرهنگ قرآنی و اخلاق در آیین قرآن» بود. شرکت کنندگان در این مسابقه با مطالعه و تدبر در تفسیر و معنای سوره مبارکه حجرات، با مهم ترین آموزه های اخلاقی قرآن کریم در زمینه زندگی فردی و اجتماعی آشنا شدند.
این پنج برنامه، مجموعه فعالیت هایی بود که دانشگاه مذاهب اسلامی در هفته قرآن و عترت و متناسب با شعار و محورهای اعلام شده دنبال کرد.
دانشگاه مذاهب اسلامی در بعد علمی دارای دانشکده قرآن و حدیث است که در هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو می پذیرد. در این دانشکده، موضوعات مختلف قرآنی با تأکید بر رسالت تقریب مذاهب اسلامی دنبال می شود و پایان نامه ها، پژوهش ها و مقالات متعددی با محوریت قرآن کریم، وحدت و همگرایی اسلامی به نگارش درمی آید.
اما ظرفیت دانشگاه مذاهب اسلامی صرفاً به فعالیت های علمی محدود نمی شود. ما در این دانشگاه یک محیط چندمذهبی و چندقومیتی داریم. دانشجویانی از اقوام مختلف ایرانی، از جمله کرد، ترکمن، بلوچ، عرب، لر و فارس، در کنار یکدیگر تحصیل می کنند. همچنین دانشجویان مذاهب حنفی، شافعی و جعفری در این مجموعه حضور دارند.
نکته قابل توجه این است که این همزیستی تنها در کلاس های درس نیست؛ بلکه دانشجویان در خوابگاه نیز در کنار یکدیگر زندگی می کنند و حتی در یک اتاق هم اتاق هستند. این ظرفیت، فرصتی ارزشمند برای تحقق عملی تقریب مذاهب اسلامی است.
ویژگی دانشگاه ما این است که حضور مذاهب مختلف صرفاً به دانشجویان محدود نمی شود. در میان کارکنان، استادان، اعضای هیئت علمی و حتی مدیران دانشگاه نیز افراد اهل سنت حضور دارند. به همین دلیل، دانشگاه مذاهب اسلامی در ابعاد مختلف سازمانی و آموزشی، تجربه ای از همزیستی و همکاری میان مذاهب اسلامی را دنبال می کند.
در حوزه فرهنگی و دانشجویی نیز تلاش داریم این ظرفیت را تقویت کنیم. با توجه به اینکه فعالیت حضوری خوابگاه ها پس از یک دوره آموزش مجازی از سر گرفته شده، برنامه ریزی هایی برای تقویت همگرایی اسلامی و توسعه نشاط دانشجویی مشترک در حال انجام است.
در حوزه قرآنی نیز از استادان شیعه و اهل سنت برای آموزش قرآن کریم استفاده می کنیم. اخیراً با یکی از استادان اهل سنت درباره راه اندازی حلقه های قرآنی در خوابگاه گفت وگوهایی داشته ایم تا آموزش های قرآنی در این فضا آغاز شود. از استادان شیعه نیز در همین زمینه استفاده خواهیم کرد.
علاوه بر این، درصدد هستیم زمینه برگزاری گعده ها و نشست های صمیمی با محوریت قرآن کریم را فراهم کنیم تا دانشجویان در فضایی تعاملی و دوستانه، فرصت گفت وگو و آشنایی بیشتر با یکدیگر را داشته باشند.
به نظرم نکته ای که مطرح کردید کاملاً درست است. ما در بسیاری از موارد با قالب های کلیشه ای و برنامه هایی مواجه هستیم که تقریباً در همه دانشگاه ها قابل اجراست؛ در حالی که باید به دنبال شناسایی ظرفیت ها و راهکارهای اساسی تر باشیم. بر اساس تجربه ای که در این حوزه داشته ام، معتقدم باید به سمت همدلی حرکت کنیم تا زمینه همکاری فراهم شود.
یکی از تأکیدات رهبر شهید، تحقق تمدن نوین اسلامی بود. برای شکل گیری چنین تمدنی، همکاری میان مسلمانان ضروری است. وقتی از تمدن اسلامی صحبت می کنیم، این تمدن متعلق به یک مذهب خاص نیست؛ بلکه همه مسلمانان در ذیل عنوان اسلام قرار می گیرند و برای تحقق آن باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند.
اما سؤال این است که چه زمانی می توانیم با یکدیگر همکاری کنیم؟ زمانی که دل هایمان به هم نزدیک شده باشد. اگر نسبت به یکدیگر سوءظن، کینه و نفرت داشته باشیم، طبیعتاً نمی توانیم دست در دست هم بگذاریم و برای تحقق اهداف مشترک تلاش کنیم. به تعبیر دبگر، پیش از تقریب دست ها نیازمند تقریب قلب ها هستیم.
برای تحقق تقریب قلب ها، ابتدا باید یکدیگر را بشناسیم. وقتی شناخت شکل گرفت، متوجه می شویم که چه میزان اشتراکات میان ما وجود دارد. پس از آن باید بر این مشترکات تأکید کنیم و در عین حال، اختلافات را نیز با گفت وگو، رعایت ادب و احترام متقابل مدیریت کنیم.
طبیعی است که در برخی موضوعات، به دلیل تفاوت مبانی فکری و اعتقادی، ممکن است اختلاف نظرها همچنان باقی بماند. این مسئله نباید مانع همزیستی و همکاری شود. در چنین مواردی باید یکدیگر را معذور بداریم و اجازه ندهیم اختلافات به واگرایی و آسیب به جامعه اسلامی منجر شود.
نکته جالبی که در دیدارهای رهبر شهید با هیئت امنای دانشگاه ما مطرح شده بود، تأکید ایشان بر این موضوع بود که اگرچه با ارائه درسی به نام تقریب مخالفتی ندارند، اما تقریب بیش از آنکه یک واحد درسی باشد، یک عمل و تجربه زیسته است. یعنی باید زیست مشترک میان شیعه و اهل سنت شکل بگیرد. اینکه دانشجویان در کلاس درس و خوابگاه کنار یکدیگر باشند، با هم غذا بخورند، رفت وآمد داشته باشند و در فعالیت های مشترک شرکت کنند، خود زمینه ساز تقریب خواهد بود.
بنابراین، مسیر تحقق همگرایی را می توان در چند مرحله دنبال کرد: شناخت متقابل، تأکید بر مشترکات، مدیریت محترمانه اختلافات و در نهایت همکاری عملی. اگر این مسیر با برنامه ریزی و همراهی همه مجموعه ها دنبال شود، می توانیم از سطح شعار عبور کنیم و به همکاری واقعی برسیم.
اگر به زندگی و اندیشه رهبر شهید(ره) نگاه کنیم، می بینیم که قرآن کریم در مراحل مختلف زندگی و در منش و رفتار ایشان بروز و ظهور داشته است؛ به گونه ای که نمی توان اندیشه و سیره ایشان را از نگاه قرآنی جدا کرد. برای مثال، توکل به خداوند متعال، مقاومت و استقامت، امید و آینده سازی و نگاه عزتمندانه، همگی ریشه در آموزه های قرآن کریم دارند. وقتی انسان قرآن محور باشد و به آیات الهی ایمان و باور داشته باشد، نگاه عزتمندانه پیدا می کند و در برابر دشواری ها اهل مقاومت و استقامت خواهد بود.
یکی دیگر از موضوعات مهم در اندیشه رهبر شهید(ره)، وحدت و همگرایی اسلامی بود. این موضوع نیز ریشه ای عمیق در قرآن کریم دارد. هنگامی که از تقریب مذاهب اسلامی و همگرایی میان مسلمانان صحبت می کنیم، در واقع درباره مفاهیمی سخن می گوییم که دارای مبانی قرآنی هستند.
یکی از کلیدواژه هایی که در سخنان ایشان به طور مکرر مورد تأکید قرار می گرفت، وحدت، همگرایی و انسجام اسلامی بود. بنابراین، به اعتقاد من، یکی از مهم ترین ویژگی های مکتب قرآنی ایشان، پیوند عمیق میان باورهای قرآنی و رفتار عملی و اجتماعی است. دانشگاه ها نیز باید این نگاه را از سطح گفتار و برنامه های مقطعی فراتر ببرند و آن را در فضای آموزشی، فرهنگی و روابط اجتماعی دانشجویان جاری کنند.
یکی از مشکلات جدی در حوزه فرهنگی، همین نگاه مناسبتی است. این نگاه باعث می شود وقتی یک مناسبت نزدیک می شود، توجه و فعالیت ها افزایش پیدا کند، اما به محض عبور از آن، برنامه ها نیز متوقف یا کم رنگ شوند. به نظر من، برای عبور از این وضعیت، نخستین نکته این است که قرآن و عترت واقعاً در اولویت برنامه های فرهنگی ما قرار بگیرد. اگر نگاه ما صرفاً تقویمی یا حتی بودجه ای باشد، طبیعتاً استمرار و خلاقیت در برنامه ها شکل نمی گیرد و تأثیرگذاری فعالیت ها نیز کاهش می یابد.
باید ابتدا اولویت های خود را مشخص کنیم و قرآن کریم را در جایگاه اصلی برنامه های فرهنگی قرار دهیم. سپس اگر در یک شورای مشورتی به این نتیجه رسیدیم که اجرای برنامه ای ضروری، مهم و اثربخش است، نباید صرفاً به دلیل محدودیت بودجه از اجرای آن صرف نظر کنیم. باید برای تأمین امکانات و اجرای برنامه تدبیر کنیم.
این نگاه در دانشگاه خودمان نیز در برخی موارد دنبال شده است؛ یعنی تلاش کرده ایم هر جا به این جمع بندی رسیده ایم که برنامه ای باید اجرا شود، حتی در صورت نبود بودجه کافی، راهی برای تحقق آن پیدا کنیم. موضوع مهم دیگر، شبکه سازی میان دانشگاه ها و مجموعه های فرهنگی است. شوراها، کانون ها و انجمن های فرهنگی و علمی باید در طول سال با یکدیگر در ارتباط باشند، نه اینکه ارتباطشان صرفاً به مناسبت های خاص محدود شود.
برای مثال، دانشگاه ها می توانند ظرفیت ها، امکانات و نیازهای خود را در قالب یک شبکه مشخص معرفی کنند. ممکن است دانشگاهی استادان و قاریان توانمند داشته باشد، اما فضای مناسب برای برگزاری برنامه در اختیار نداشته باشد. دانشگاه دیگری ممکن است فضای مناسب داشته باشد، اما از نیروی متخصص یا امکانات رسانه ای برخوردار نباشد.
در چنین شرایطی، با تعامل و همکاری می توان بخشی از نیازهای یکدیگر را برطرف کرد. گاهی یک دانشگاه ظرفیت رسانه ای خوبی دارد، دانشگاه دیگری استادان توانمند در حوزه قرآن در اختیار دارد و مجموعه ای دیگر نیز از قاریان برجسته بهره مند است. اگر این ظرفیت ها به اشتراک گذاشته شوند، بسیاری از کمبودها جبران خواهد شد.
شورای مشورتی قرآن و عترت می تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند؛ به این صورت که زمینه شناخت ظرفیت ها، انتقال تجربه، هم افزایی و جلوگیری از موازی کاری را فراهم کند. وقتی دانشگاه ها در طول سال با یکدیگر تعامل داشته باشند، می توانند به صورت مشترک درباره برنامه های خلاقانه و اثربخش تصمیم گیری کنند و آنها را به اجرا برسانند. به اعتقاد من، این شبکه سازی و هم افزایی می تواند ما را از نگاه مناسبتی و بودجه محور فاصله دهد و به سمت برنامه هایی ببرد که واقعاً متناسب با نیازهای جامعه دانشگاهی هستند.
از زمانی که مسئولیت معاونت فرهنگی و دانشجویی را برعهده گرفتم، یکی از موضوعاتی که با همکاران مطرح کردم و بر آن تأکید داشتم، مسئله تجربه نگاری فعالیت های فرهنگی بود. یکی از ضعف هایی که در فعالیت های دانشجویی مشاهده می شود، این است که معمولاً با تغییر مسئولان کانون ها و انجمن ها، تجربه های قبلی نیز از بین می رود و مسئول جدید ناچار است بسیاری از کارها را از نقطه صفر آغاز کند.
برای مثال، یک دانشجوی فعال در کانون قرآن و عترت یا یکی دیگر از کانون های فرهنگی مسئولیت برگزاری برنامه ای را برعهده می گیرد، اما پس از پایان دوره فعالیتش، فرد دیگری جایگزین او می شود. اگر تجربه های قبلی ثبت نشده باشد، مسئول جدید باید دوباره از ابتدا درباره نحوه اجرای برنامه، نقاط قوت و ضعف آن و مسائل اجرایی تحقیق کند. این مسئله به معنای هدر رفتن بخشی از سرمایه های انسانی و تجربیات دانشگاه است. به همین دلیل، تلاش کردیم برای هر برنامه یک پرونده تجربه نگاری تشکیل دهیم. حتی نمون برگی تهیه کرده ایم تا مسئول یا دبیر هر کانون و انجمن پس از اجرای برنامه، اطلاعات مربوط به آن را ثبت کند.
در این نمون برگ، عنوان برنامه، اهداف، نقاط قوت و نقاط ضعف از نگاه مجریان و دست اندرکاران ثبت می شود. علاوه بر آن، باید از مخاطبان نیز بازخورد دریافت کنیم تا مشخص شود از نگاه شرکت کنندگان، نقاط قوت و ضعف برنامه چه بوده است. با این روش، وقتی مسئولیت یک کانون یا انجمن به فرد جدیدی واگذار می شود، تجربه های دوره قبل نیز در اختیار او قرار می گیرد و می تواند از آنها برای ارتقای کیفیت فعالیت ها استفاده کند.
البته اجرای این نظام ارزیابی به زمان نیاز دارد. دانشگاه ما حدود 1800 دانشجو دارد و با توجه به محدودیت نیروی انسانی در معاونت فرهنگی و دانشجویی و همچنین فعالیت چهار شعبه دانشگاه، حجم کارها قابل توجه است.
در سند راهبردی دانشگاه نیز تلاش کرده ایم شاخص های مشخصی برای ارزیابی برنامه ها در نظر بگیریم. معتقدیم ارزیابی نباید صرفاً بر اساس میزان مشارکت و تعداد مخاطبان باشد؛ بلکه کیفیت برنامه، سطح مخاطبان، میزان رضایت و اثربخشی آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، نباید از تغییرات جدی فضای رسانه ای و مجازی غافل شویم. امروز انتشار یک مقاله، فایل، فیلم، نماهنگ یا محتوای آموزشی در فضای مجازی می تواند مخاطبان بسیار بیشتری را درگیر کند. بنابراین، میزان مشاهده و دریافت محتوا، تعداد بازنشرها و کیفیت آثار نیز می تواند یکی از شاخص های ارزیابی باشد.
درباره برنامه های هفته قرآن و عترت نیز هنوز گزارش نهایی ارزیابی به دست من نرسیده است، اما بر اساس مشاهدات اولیه، برخی برنامه ها از جمله معرفی ابزار کاربردی آموزش مجازی قرآن با استقبال خوبی از سوی دانشجویان مواجه شد. دانشجویان پرسش های مختلفی مطرح کردند و طراح این اثر نیز گزارشی از بازخوردهای مثبت دریافت شده ارائه کرد.
به اعتقاد من، باید بیش از گذشته به سمت استفاده از هنر و ادبیات برای ترویج فرهنگ قرآنی حرکت کنیم. با توجه به توسعه فناوری های جدید، ظرفیت های بسیار خوبی در حوزه هنرهای گرافیکی، تولید محتوای دیجیتال و ابزارهای نوین ارتباطی به وجود آمده است. حتی هوش مصنوعی نیز می تواند در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. به نظرم لازم است فعالان و صاحب نظران قرآنی کشور به صورت جدی درباره موضوع قرآن و هوش مصنوعی برنامه ریزی و مطالعه کنند.
باید بررسی کنیم که چه ظرفیت هایی در این حوزه وجود دارد؛ آیا می توان کتابخانه های تخصصی و دیجیتال قرآنی راه اندازی کرد؟ آیا امکان طراحی ربات ها و برنامه های هوشمند برای آموزش و ترویج معارف قرآنی وجود دارد؟ همچنین باید آسیب های احتمالی و چالش هایی را که ممکن است در سال های آینده با آنها مواجه شویم، از هم اکنون شناسایی کنیم و برای آنها راهکار داشته باشیم.
نکته مهم دیگر، شناخت مخاطب است. نسل جوان امروز بیش از گذشته با رسانه های چندرسانه ای و فناوری های جدید ارتباط دارد. ممکن است برخی روش های سنتی که در گذشته مؤثر بوده اند، امروز نتوانند همان میزان ارتباط، علاقه و انگیزه را در مخاطب ایجاد کنند. بنابراین، باید مخاطب شناسی جدی را در دستور کار قرار دهیم و بر اساس شناخت نیازها، علایق و ویژگی های نسل جدید، برای ترویج معارف قرآن کریم برنامه ریزی کنیم. به اعتقاد من، ترکیب ظرفیت های هنر، ادبیات، فناوری های نوین و شناخت دقیق مخاطب می تواند مسیر تازه ای برای گسترش فرهنگ قرآنی در دانشگاه ها ایجاد کند.
انتهای پیام
{{name}}
{{content}}